ŞİRVAN ŞƏHƏR MKS | Mərkəzi Kitabxana
ŞİRVAN ŞƏHƏRİ ABİDƏLƏRİ YETİRMƏLƏRİ QƏDİM ŞİRVAN SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Ümumi
ərazi:
30.00 [kv.km]
Əhalinin ümumi sayı - 76 min 800 nəfər
Qəsəbələrin sayı - 2
İri və orta müəssisələrin sayı 81
Müasir Şirvan şəhərinin
yerində hələ XIX əsrdə Ərəbşahverdi kəndi mövcud idi. Çünki, bu
yerin ilk sakinləri Şamaxı ərazisində yerləşmiş Ərəbşahverdi kəndindən
köçüb gələnlər olmuşdur. Həmin kəndin sakinləri Kür sahilinə köçüb
gəlməmişdən əvvəl əsrlər boyu bu yerlərdən qışlaq kimi istifadə
etmişlər.
1880- ci ildə bu yaşayış yeri rəsmi olaraq Zubovka adlandırılmışdır.Geniş
yayılmış belə bir ehtimal var ki, bu yaşayış məntəqəsi çar generalı,
qraf Valerian Aleksandroviç Zubovun ( 1771-1804 ) şərəfinə “ Zubovka”
adlandırılmışdır.
Lakin cox az adama məlum olan belə bir ehtimal da vardır.Deyirlər
ki, yaşayış məntəqəsi general Zubovun deyil, XIX əsrin səksəninci
illərinin əvvələrində burada suvurma stansiyasını inşa etmiş mühəndis
Zubovun şərəfinə “ Zubovka” adlandırılmışdır. Qeyd etmək lazımdır
ki, ikinci ehtimal cox az adama məlum olsa da , daha ağlabatandır.
Çünki, şəhər sakinlərınin yaşlı nəsillərə mənsub qismi suvuran nasos
stansiyasını indinin özündə də “ Zubovka” adlandırır.
1916-1917- ci illərdə Bakı ilə Culfanı birləşdirən dəmir yolu xətti
bu ərazidə çəkilib. 1918-ci ildə Kür çayı üzərində taxta dəmiryol
körpüsü salınmışdır. Həmin körpü 1918- 1920- ci illərin erməni-
azərbaycanlı qarsıdurması zamanı yandırılmışdır. 1927-ci ildə həmin
körpünün yerində metal körpü inşa edilmişdır. Kür çayı üzərindəki
avtomobil körpüsü 1962-ci ildə tikilmişdir.
1930- cu ilədək Zubovka mərkəzi Salyan şəhəri olan Cavad qəzasının
tərkibində olmuşdur. 8 avqust 1930 – cu il tarixdə burada respublikanın
ən böyük rayonlarından biri yaradılmışdır. Rayonun tabeliyində 101
kənd olub. 28 iyul 1954- cü il tarixdə Əli Bayramlı rayon tabeliyində
şəhər statusu alıb. 04 yanvar 1963-cü il tarixdə Əli Bayramlıya
respublika tabeliyində şəhər statusu verilmişdir.Onun tabeliyində
olan kəndlər qonşu rayonların ərazisinə daxil edilmişdir.
Bəzi
mənbələrin yazdıqına görə “ Zubovka” adınıın “Əli Bayramlı” adı
ilə əvəzlənməsi 1921-ci ilə, bəzi mənbələrə görə isə 1938-ci ilə
aiddir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İ.Əliyevin 07 may
2008-ci il tarixli sərancamı ilə “ Əli Bayramlı” adı “ Şirvan” adı
ilə əvəz edilmişdir.
Şirvan müasir şəhər olsa da, burada daha qədim yaşayış məskəninin
qalıqları mövcuddur. Şəhərin cənubunda Kür cayının sahilində qədim
nekropol bunu bir daha sübut edir. 2000-ci ildə Azərbaycan Elmlər
Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya institutunun əməkdaşları
Mişovdağın cənub ətəklərində apardıqları tədqiqat işləri zamanı
qədim çay yatağı kənarında coxlu sayda dulus kürələri və şəhər qalıqları
aşkar etmişlər. Həmin ərazilərdə bir neçə qədim qəbiristanlıq mövcuddur.
Arxeoloqların fikrincə bu ərazilərdə mədəni torpaq təbəqəsinin
qalınlığı dörd metrə çatır. Bütün bunlar göstərir ki, indiki Şirvan
şəhərinin ərazisində ən azı XII əsrə aid edilən, böyük ehtimala
görə daha qədim dövrlərə məxsus şəhər olmuşdur. Bu mövzu gələcəkdə
,cox güman ki, ciddi tədqiq olunacaqdır.
Şirvan şəhərinin ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş 5 tarixi
abidə vardır. Bunlardan birincisi nekropoldur.Şirvan şəhərinin cənubunda
,Çılpaqlı yaşayış müassivinin kənarında ,Kür çayının sol sahilində
yerləşir(tədqiq olunma-yıb) .Ölkə əhəmiyyətlı abidələr sırasına
daxildir.
İkinci abidə Kür sahilində yerləşən bağdır.XX əsrin əvvəllərində
salınıb.Bağ bir sıra tarixi hadisələrin şahididir.1918-1920 -ci
illərdə burada erməni daşnak silahlıları ilə yerli əhali arasında
vuruşma olub.1921- ci ildə N. Nərimanov bu bağda Şirvan sakinləri
ilə görüşüb və onların qarşısında çıxış edib. Bağ ölkə əhəmiyyətli
abidələr sırasındadır.
Üçüncü abidə ikimərtəbəli yaşayış evidir.XIX əsrin ortalarında tikilib.
Hacı Ağaqasımın şəxsi mülkü olub. Sovet hakimiyyəti illərində milliləşdirilib
və inzibati bina kimi istifadə olunub. Yerli əhəmiyyətli abidələr
sırasındadır.
Dördüncü abidə iki təsərrüfat binasından ibarətdir. XIX əsrin səksəninci
illərındə tilikmişdir.Nasos stansiyasıdır. Yerli sakinlər onları
“Zubovka”adlan-dırır. Yerli əhəmiyyətli abidələr sırasındadır.
Beşincı abidə cümə məscididir.Hacı Ağaqasım tərəfindən XIX əsrin
ortalarında inşa edilmişdir.Keçən əsrın səksəninci illərində əsaslı
şəkildə yenidən qurulmuşdur.Yerli əhəmiyyətli abidələr sırasındadır.
Şirvan şəhəri Kür –Araz ovalığında yerləşir. Tarixin müəyyən dövrlərində
bu ərazi Xəzər dənizinin bir hissəsi olmuşdur. Torpağı şoran və
gillidir.Torpağın şorluğu dənizdən qalma əlamətdir. Gil isə ətrafdakı
palçıq vulkanları ilə əlaqədardır. Şirvan şəhərinin ətrafında 18
palçıq vulkanı vardır.Buranın yayı istı,qışı mülayim keçir.Şəhər
quru subtropik iqlim zonasına aiddir,relyefi düzənlikdir, Şirvan
coğrafi bögəsinə aiddir, cənub-şərqi Şirvan düzünün başlanğıcında
yerləşir.
Şirvan şəhərinin əhalisi 76601 nəfər, ərazisi 30 kvadrat kilometrdir.
Şirvan şəhəri respublikanın mühüm sənaye mərkəzlərindən biridir.Şirvanın
qısa müddət ərzində kiçik bir qəsəbədən böyük şəhərə çevrilməsində
burada neft və qaz yataqlarının aşkar edilməsi həlledici rol oynamışdır.
18 iyun 1955-ci il tarixdə Kürovdağdakı 2 nömrəli quyu neft fontanı
vurmuşdur. Tezliklə bu ərazidə məhsuldar neft və qaz yataqlarının
olması aşkar edilmişdir. Bundan sonra şəhər özü və onun sənayesi
sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır.Nəticədə şəhərdə “Şimal” və “
Cənub” sənaye qovşaqları yaranmışdır.
Şirvanda istifadəyə verilmiş coxsaylı sənaye müəssisələrindən birini
xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu, keçən əsrın əllinci illərinin axırlarından
altımışıncı illərin əvvəllərinədək inşa edilmiş dünyada ikinci,
Avropada birinci açıq tipli Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasıdır.Hazırda
bu muüəssisənin yaxılığında modul tipli İstilik Elektrik Stansiyası
tikilməkdədir.
Hazırda Şirvan şəhərində “Şirvan OİL” BMM, “Qarasu” əməliyyat şirkəti,
CTS Aqro MMC , Kərpic zavodu, Yağ-piy ASC, Telemexanika zavodu,
Araz zavodu, Mexaniki Təmir İstehsalat Birliyi kimi iri sənaye müəssisələri
fəaliyyət göstərir.